Exclusief dubbelgesprek: Paul Marchal en dochter Karen.

Dutroux is verbolgen. De man klaagt dat 's nachts om de zeven minuten het licht in zijn cel wordt aangestoken en dat hij om de haverklap wordt gefouilleerd. Hij wil een milder gevangenisregime. Straks neemt de rechter in deze een beslissing, maar voor Paul en Karen Marchal, vader en zus van de door Dutroux ontvoerde en vermoedelijk vermoorde An, is er geen discussie mogelijk. Door hetgeen Dutroux heeft gedaan, heeft hij zichzelf buiten de maatschappij gesteld, zeggen zij. Hij mag nog van geluk spreken dat hem niet wordt aangedaan wat hij anderen, onschuldige kinderen, heeft aangedaan.

Karen Marchal was boos toen ze in dit blad een brief las van een lezeres die vindt dat zelfs Dutroux in aanmerking moet kunnen komen voor een milder gevangenisregime. Karen stuurde ons op haar beurt een brief, die u in de rubriek 'Weerwerk' op p. 132 van dit nummer kunt lezen. 'Ik kan niet akkoord gaan met de redenering van deze lezeres', zegt Karen. 'En dan nog van een vrouw, misschien wel een moeder.'

Is het verantwoord om iemand om de zeven minuten uit zijn slaap te halen?

<Karen> Dat is niet de vraag. De vraag is: waarom doet men dat? Marc Dutroux heeft op een bepaald moment in zijn leven een keuze gemaakt, de beslissing genomen om iets heel ergs te doen. Had hij niet al die meisjes ontvoerd, verkracht en vermoord, dan lag hij nu 's nachts in zijn eigen bed. Zonder cipiers die om de zeven minuten komen kijken of er niets aan de hand is. Hij moet de gevolgen van zijn afschuwelijke keuzes zelf dragen. Amnesty International is er niet voor monsters als Dutroux. Trouwens: had hij zijn opgesloten slachtoffers om de zeven minuten gecontroleerd, hadden ze het misschien overleefd.

<Paul> Wat mij betreft, moeten ze het licht niet om de zeven minuten aandoen, ze mogen voor mijn part het licht de hele nacht laten branden. Dutroux heeft die kinderen ontvoerd, dus draagt hij de rechtstreekse verantwoordelijkheid voor al wat achteraf met zijn slachtoffers is gebeurd. 'Het was niet de eerste keer dat hij zoiets deed. Hij had er zelfs voor gewaarschuwd dat men hem niet meer zo makkelijk zou pakken. Hij wist dus perfect waarmee hij bezig was. Ik zou dus begot niet weten waarom hij een voorkeursbehandeling zou moeten krijgen. Hij wordt in de gevangenis zelfs beschermd. Waar haalt hij dan het lef vandaan om nog meer privileges te vragen? Naar die man wordt geluisterd. Wat zal het volgende zijn? Moeten we hem ook nog een staatstoelage, pensioen of schadevergoeding uitkeren?

Moet de maatschappij zich even wreed opstellen als die man is geweest? 'Moeten wij ons tot zijn niveau verlagen?' vroeg de lezeres zich in haar brief af.

<Karen> Ik beschouw Dutroux niet als een normaal mens, niet eens als een beest, maar als een monsterlijke karikatuur. Hij wist welke risico's hij liep, wat de gevolgen konden zijn. Die moet hij dan ook dragen. Bovendien: hij moet nog gestraft worden terwijl wij, de familie, de vrienden, zelfs de hele gemeenschap, een levenslange straf uitzitten waartegen geen beroep mogelijk is. Die kinderen zijn dood en blijven dood, enkel en alleen omdat die man zich het recht heeft toegeëigend over hun leven te beslissen. En hij spreekt over rechten? Hij heeft onderdak, krijgt voedsel. In de grootsteden zijn er mensen die op straat leven, mensen die hun voedsel in vuilnisbakken moeten zoeken en moeten slapen op banken. Dat Amnesty International voor hen iets doet in plaats van voor Dutroux.

<Paul> Ik had in de klas ooit een jongen die kauwgom of een stuk boterham uit de vuilnisbak haalde omdat hij thuis te weinig eten kreeg. Dutroux daarentegen krijgt het opgediend. Wat is er mensonwaardig , aan zijn behandeling, vraag ik mij af. Ik vind niet dat wij ons tot zijn niveau verlagen, ik vind integendeel dat we heel tolerant zijn tegenover iemand die zoiets op zijn kerfstok heeft. Door hem dikwijls te controleren wil men vermijden dat hij wegvlucht in zelfmoord en we nooit nog de waarheid zullen achterhalen. Immers, Dutroux zelf vertikt het vooralsnog om de waarheid te spreken. Dat bewijst het dossier. Hij is het dus die met ons een spelletje speelt, niet omgekeerd. Die houding getuigt van een enorme minachting voor anderen, niet enkel voor de ouders van zijn slachtoffers maar voor de hele gemeenschap. Wij zouden ons tot zijn niveau verlagen indien we hem zouden tergen zoals hij de kinderen heeft getergd, indien wij hem seksueel zouden misbruiken, hem in een cel zonder verwarming zouden zetten, indien we hem hondenvoer uit blik zouden geven of zouden opsluiten in een kelder zonder accommodatie, behalve een emmer die hij zelf moet ledigen. Wie zegt dat wij ons tot zijn niveau verlagen door hem het huidige gevangenisregime op te leggen, weet niet waarover hij of zij het heeft. Dutroux vindt het amusant dat hij dergelijke mensen voor zijn kar kan spannen. Dat zie je op beelden van zijn overbrenging naar het gerechtsgebouw van Neufchateau. Hij acht zichzelf de spelleider.

Karen, denkt u in dezelfde termen wanneer u in de krant leest over een roofmoord, een passionele moord?

<Karen> Wie iemand anders het leven ontneemt, verdient het niet zelf te leven. Hier krijg je maximaal 22 jaar terwijl men moordenaars zou moeten opsluiten tot het einde van hun dagen. Indien Dutroux zou worden vrijgesproken en ik hem uit wraak zelf zou doodschieten, zou men mij ook moeten straffen. Ook ik heb niet het recht hem, de moordenaar van mijn zus, te doden. Wie die streep overschrijdt, moet de gevolgen dragen.

<Paul> Mensen denken vaak dat wij ons als rechters opstellen. Dat is niet het geval. Wij laten de behandeling en de beoordeling van Dutroux over aan het gerechtelijk apparaat, zoals dat hoort in een beschaafde samenleving. Alleen hebben wij het recht om duidelijk te stellen waar het om gaat, welke misdaden er dienen beoordeeld te worden, wat er allemaal achter zit. Ik heb het gevoel dat het besef wat Dutroux allemaal heeft uitgespookt, langzaam vervaagt. Dat een gewone dief niet het regime verdient dat Dutroux wordt opgelegd, is vanzelfsprekend. Maar Dutroux is geen kruimeldief. Is niet de eerste de beste. Heeft het lijden en de dood van talloze mensen, voornamelijk kinderen, op zijn geweten. Zo iemand kan je niet op een gewone manier behandelen. Trouwens, zo slecht ziet hij er nu ook weer niet uit. Hij is in de gevangenis zelfs behoorlijk aangekomen. Als ik foto's bekijk van mijn gezin en mijzelf uit de periode na de dood van An, zie ik ons verdriet. We zijn vermagerd, onze trekken zijn scherper, onze gelaatsuitdrukking is bevroren. Nu, vijf jaar later, is het iets beter, maar het kan nooit helemaal ongedaan gemaakt worden. Dutroux lijkt daar geen last van te hebben. En dat hij wordt gefouilleerd? Voor een man die er ooit in slaagde twee schroevendraaiers mee te smokkelen, lijkt mij dat evident. Hij heeft verdorie meer rechten dan hij zijn slachtoffers ooit heeft toegekend.

<Karen> Wij moeten onze eigen advocaat betalen, hem worden advocaten toegewezen. De ironie is dat wij daaraan als belastingbetalers zelf meebetalen.

<Paul> Onze advocaat kostte ons totnogtoe een miljoen frank. En wat heeft het uitgehaald? Volstrekt niets. De advocaat van Dutroux wordt door de gemeenschap betaald. Voor de zaak van de kinderen heeft hij er een, voor het aanklagen van het gevangenisregime een andere, voor de zaak van de autozwendel nog een derde. En tussendoor mag hij bij een Franse specialist advies inwinnen. Wie heeft hier de meeste rechten? Karen heeft precies geschreven waar het om draait: wij zitten een straf uit, niet Dutroux.

<Karen> We gaan ermee slapen en staan ermee op. Niet enkel wij, maar onze hele familie. Ik kan mij geen ergere straf voorstellen. Ik zou niet weten wat ik zou moeten verzinnen.

<Paul> Waarom geeft men hem niet als straf wat hij de meisjes heeft aangedaan? Datgene waarvan hij beweert dat het een beloning was? Want Dutroux beweert dat hij de kinderen een betere wereld wilde schenken, dat hij hen wilde beschermen. Welnu, dat men hem dan ook maar in die kelder zet. Ik ben er geweest: hij kan er heus niet uit. Men moet hem zelfs niet seksueel misbruiken, dat zou inderdaad mensonwaardig zijn. Maar zet hem in zijn eigen kerker en Iaat hem verhongeren zoals hij Julie en Mélissa heeft aangedaan. Misschien zou hij dan tot inkeer komen.

U werd al jong geconfronteerd met de wrede realiteit, Karen. Heeft het uw geloof in de mensen aangetast?

<Karen> Ik ben' s nachts veel voorzichtiger geworden. En ik erger mij aan de uitvlucht van veel kindermisbruikers dat ze vroeger ook misbruikt zijn geweest.

<Paul> Dat kan een verklaring zijn, maar geen goedkeuring.

<Karen> Zo gebruikt men het anders wel. Terwijl er ongetwijfeld heel veel mensen zijn die als kind werden misbruikt, maar als volwassenen beseffen dat ze anderen niet hetzelfde mogen aandoen.

<Paul> Psychologisch is er toch veel van aan. Daarom zou de staat veel meer moeten doen om misbruikte kinderen te helpen. Psychologisch, sociaal en juridisch. Men zou hen moeten begeleiden om de schade tot een minimum te beperken. Dat kost geld, maar wordt op lange termijn lonend. Trouwens, wat is veel geld? Wat kost Dutroux het land niet? En voor de veiligheid tijdens enkele weken Euro 2000 werd een miljard frank uitgetrokken. Het kan financieel dus geen onoverkomelijk probleem zijn.

Heeft deze afschuwelijke ervaring u ook geraakt als gezin?

<Karen> Ik heb het gevoel dat ik op heel korte tijd volwassen ben moeten worden. Ik heb ook geleerd mijn mening te zeggen. En gelukkig leerde ik in het begin van deze hele geschiedenis mijn vriend kennen, aan wie ik immer veel steun heb gehad. Voor mij is hij na het verlies van mijn zus een hechtingsfiguur geworden. Ik kan mij het leven zonder hem, mijn broers en ouders niet voorstellen. Dat zou het einde betekenen.

<Paul> Als meisje voelde Karen zich geroepen om mijn vrouw Betty en mij bij te springen daar waar wij onze rollen bijwijlen niet meer volledig konden invullen, vooral bij het begin van deze affaire. Iedereen heeft een andere manier om zo'n verdriet te verwerken. Dat gaat met hoogten en laagten, op een eigen ritme, want niemand kan op bevel wenen. Het komt erop aan elkaar daarin voldoende ruimte te geven. Het kan botsen, maar dan moet je begrip opbrengen en bereid zijn met de andere het gesprek aan te gaan.

<Karen> Gert, mijn jongste broer, voelt wanneer hij het verdriet of de frustraties niet meer kan dragen en hangt dan aan de bel. Kris denkt er ongetwijfeld ook over na, maar hij spreekt er met geen woord over.

<Paul> Als ouders moeten wij zeer attent zijn voor de signalen die de kinderen ons geven. Ze ontmoeten al zoveel onbegrip. De jongens vooral op school. De mensen daar zijn vaak meer bezig met het reageren op mijn persoon dan dat ze begrip opbrengen voor de situatie waarin de jongens zich bevinden. Voor hetgeen wij doormaken. Mijn zonen ondervinden dat zelfs van leerkrachten. Toen vorig jaar iemand van een wit comité in Doornik werd opgepakt wegens misbruik van zijn dochter, zei een leraar tegen Gert: 'Ha jongen, ze hebben een kameraad van uw vader opgepakt.' Reageert Gert daarop, dan krijgt hij strafstudie. Is dat pedagogisch verantwoord? Het is provocatie, want men weet hoe Gert zal reageren. Het is alleszins geen opvoedkundige oplossing. Dikwijls heeft het te maken met mijn persoon, met wat ik doe. Maar waarom? Zijn ze jaloers op de publieke aandacht die ik, dikwijls ongevraagd, krijg? Of maken ze deel uit van hen die ik wil bestrijden? Waarom scheppen ze genoegen in het kwetsen van een jongen die ze verondersteld worden op te voeden?

Hebt u daarom beslist minder in de spots te treden?

<Paul> Dat is een van de redenen, ja. Ik weiger de meeste interviews, ga niet meer op alle voorstellen in. Weet je, een van de kinderen opperde de mogelijkheid zijn familienaam te veranderen. Als men kinderen zover drijft, dan lijkt het wel alsof wij de daders zijn. Alsof wij ons moeten schamen.

<Karen> De spanning thuis was soms enorm en ook nu nog worden wij om de haverklap aangesproken. Of men staart ons aan alsof we buitenaardse wezens zijn. Dat mag nu weleens stoppen, vind ik. Ik heb er niet voor gekozen, ook mama niet, ook mijn broers niet. Ik wil niet meer alle dagen met deze zaak geconfronteerd worden. Dat maakt mij opstandig, zeker wanneer men mijn vader rechtstreeks aanvalt. Wanneer iemand schrijft dat hij 'op het graf van zijn dochter danst'. Dan vraag ik mij af: wie schrijft in godsnaam zoiets? Beseft hij wel wat hij schrijft en wat hij aanricht? Het zijn de media die ons van meet af aan hebben opgejaagd, niet andersom. We krijgen nog dagelijkse journalisten aan de lijn die een interview willen. Als mensen zo'n harde kritiek hebben op mijn vader, denk ik: 'Wat bazelen jullie toch? Het is verdorie ook voor de belangen van jullie kinderen dat hij zijn nek uitsteekt!'

<Paul> Sommigen denken zelfs dat wij voor interviews worden betaald, wat uiteraard volslagen nonsens is. Het enige wat ik wil bereiken, is dat ik later achterom kan kijken en kan zeggen: 'De dood van mijn dochter was volkomen zinloos maar op die manier hebben we er toch een beetje zin en inhoud aan kunnen geven.' Voor mijn kinderen ligt dat anders. Ik heb mijn leven grotendeels geleefd, zij moeten hun leven nog opbouwen. En iedereen moet dat op zijn manier gestalte geven. Daarom kan en wil ik mijn echtgenote ook niet meetrekken als zij dat niet wenst. Ik heb respect en begrip voor haar standpunt. Maar ik wil mij blijven inzetten. Het is een keuze die consequenties heeft en die ik voor mijn gezin, voor de leefbaarheid van mijn relatie geregeld moet bijsturen.

Men is u vooral beginnen aanvallen nadat u een eigen politieke partij bent gestart. Werd dat volgens u gestuurd?

<Paul> Mijn politieke keuze was het gevolg van hetgeen waarmee ik bezig was en ben. Als ik iets wilde veranderen, moest ik het via politieke weg doen. In de gevestigde partijen geloof ik niet. Dus restte er mij geen keuze. Nu, dat fiasco heeft anderen meer ontgoocheld dan mij. Ik was er mij van meet af aan van bewust dat mij geen cadeaus zouden worden gedaan. Integendeel. Nadat ik de oprichting van mijn partij had aangekondigd, besliste een krant mij uit haar bladzijden te bannen. 'Behalve als het negatief is', werd er gezegd. Daar heeft die krant zich ook aan gehouden en anderen hebben het voorbeeld gevolgd. Maar toch werd er met twee maten en twee gewichten gewerkt. De vader van Eefje is ook in de politiek gestapt. Hij stond op een VLD-lijst. Maar hem werd geen strobreed in de weg gelegd. De traditionele partijen hebben elkaar in deze goed beschermd. Het bewijst nog eens dat er inderdaad nood is aan een nieuwe, onafhankelijke partij.

Ondertussen is Marc Verwilghen anderhalf jaar minister van Justitie. Wat denkt u van zijn verwezenlijkingen?

<Paul> Ik heb daar nog geen uitspraken over gedaan omdat ik hem tijd gunde om aan de job te wennen. Maar onderhand raakt dat krediet wel op. Verwilghen had anders dan zijn voorgangers door zijn werkzaamheden in de commissie-Dutroux een zeer brede basis, een groot moreel gezag en kon rekenen op de steun van velen. Maar wat heeft hij ermee gedaan? Als commissievoorzitter zei hij dat hij als hij ooit justitieminister zou worden, meteen de verjaring voor seksuele misdrijven zou afschaffen. Daar is nog niets van in huis gekomen. Zelfs geen voorstel. Met de vzw An hebben we een aantal voorstellen en ideeën geformuleerd. We wilden die met de minister bespreken. Die afspraak op zijn kabinet werd een aantal keer uitgesteld en ten slotte helemaal afgeblazen. Denkt de minister nog aan de basis, aan hetgeen hem zo groot heeft gemaakt, aan de kinderen die hebben geleden? Nu men hem aanreikt dat de Brusselse procureur Dejemeppe weliswaar fouten heeft gemaakt, maar niet gestraft kan worden, vertikt Verwilghen het zelfs de man te verplaatsen. Zelfs die beslissing durft hij niet te nemen. Daardoor zegt hij wat mij betreft: 'Ik bescherm Dejemeppe. ' Dat vind ik niet correct. De leegloop van zijn kabinet spreekt voor zich. Alle idealisten zijn opgestapt.

Er is nog steeds geen vaste datum vastgesteld voor het proces tegen Dutroux. Hebt u dit niet nodig om een punt achter de zaak te kunnen zetten?

<Karen> We wachten er allemaal op. Vooral mama hoopt dat het gauw tot een proces komt zodat ze deze last, deze niet-aflatende spanning even van de schouders kan nemen. Ik zal in elk geval op de eerste rij zitten.

Ook al zal dit proces weer veel wonden openrijten en kan het mediacircus opnieuw beginnen?

PAUL: Ik vraag mij af of er van een degelijk proces überhaupt sprake kan zijn. Ik heb het dossier ingekeken en heb tal van onbeantwoorde vragen. Stel ik onderzoeksrechter Langlois heel gerichte vragen, dan blijken de antwoorden achteraf dikwijls niet eens te kloppen. Dat weet ik uit gesprekken met Harry 'De Neus' Jongen, de Nederlandse lijkenspeurder. Waarom liegt men tegen mij en wat betekent dat voor de rest van het onderzoek? Dat de hele waarheid aan het licht moge komen, dat is wat voor mij telt. En dat gebeurt niet. Zo'n proces zou voor mij dan ook geen afronding zijn. Men maakt mij de inzage niet makkelijk. Afgezien van het Brugse luik is alles in het Frans opgesteld. Ik beschik niet over vertalingen. Men heeft zich al dikwijls vrolijk gemaakt over mijn gebrekkig Frans, je kan je dus inbeelden hoe moeilijk ik het heb. Dutroux daarentegen beschikt wel over een Franse vertaling van het Brugse luik. De minister wil op het proces simultaanvertalingen voorzien, waarom kan hij mij dan nu geen Nederlandse vertaling van het dossier bezorgen?

Wanneer is het proces nu voorzien?

<Paul> Voor september 2002. Ten vroegste, zal ik maar zeggen, want jaarlijks schuiven ze die datum met een jaar op. Nu hebben ze op safe gespeeld en ineens twee jaar uitgesteld. Was het niet zo triest, het zou komisch zijn. Men wacht af tot de gemoederen rond deze zaak voldoende bedaard zijn. Twijfelt men nog, dan stelt men het uit. Zo simpel is dat.

Waar is de onderzoeksrechter dan nog mee bezig?

<Paul> Ik moet het antwoord schuldig blijven. Ik vroeg ooit om een reconstructie op de plaats waar Dutroux met An en Eefje in zijn wagen in panne is gevallen en gewisseld van voertuig. Ik vroeg ook om een reconstructie van de feitelijke ontvoering in Oostende, want daarover zijn ook onduidelijkheden. Maar de onderzoeksrechter geeft niet thuis. Officieel wordt gezegd dat het op die plaats veel te druk is. Dat men die strook autosnelweg niet volledig kan afzetten. Voor mij is dat geen argument. Moet ik dan de enige kankeraar zijn die daar blijft op aandringen tot de mensen het strontbeu zijn? Wanneer zal men inzien dat er fouten worden gemaakt? Ik kan niet veel meer zeggen zonder Dutroux een argument te geven om schending van het onderzoek in te roepen.

Maar u hebt geen vertrouwen in het onderzoek?

<Paul> Onlangs was er een bespreking bij de onderzoeksrechter. Men wilde een tijdschema opmaken van de periode tussen het verlaten door An en Eefje van het Oostendse Casino en de ontvoering. Daarbij sprak men over de uitgang vooraan. Maar An en Eefje zijn niet langs voor vertrokken. Uit beelden van een veiligheidscamera blijkt duidelijk dat ze rechtsomkeer hebben gemaakt en het casinogebouw langs achter hebben verlaten. Een detail? Niet als men aan een precies tijdschema werkt. Dat men zulke fouten maakt en- wat erger is - blijft maken, stemt mij niet erg hoopvol wat de rest van het onderzoek betreft. Dat doet mij twijfelen aan de accuraatheid van het speurwerk. Toen ik de tweede keer voor de commissie verscheen, achter gesloten deuren, wees ik op de getuigenis van iemand die een of twee dagen na de verdwijning van An en Eefje in Oostende onder verdachte omstandigheden een witte bestelwagen had gezien. Hij heeft daar aangifte van gedaan. Er werd proces-verbaal van opgesteld. Hoor ik nu dat Dutroux zo'n witte bestelwagen had, dan vraag ik mij af of het niet dezelfde wagen was en of, indien men de tip goed had aangepakt, onze dochters niet gered hadden kunnen worden. Ik heb hun naam, adres en telefoonnummer van die getuige gegeven. Nu ik het dossier nakijk, vind ik die getuigenis nergens meer, noch dat proces-verbaal. Niemand trekt zich daar iets van aan, maar ik stel mij daar vragen over. Ik heb de getuige enkele maanden geleden gevraagd of hij zeker was van zijn getuigenis. De man zei dat hij over de hele zaak niets meer kwijt wou. Pas na zwaar aandringen zei hij dat leden van de gerechtelijke politie van Brugge hem de stelligste raad hadden gegeven zich niet meer met de zaak te bemoeien. Is dat het onder druk zet ten van getuigen of niet? En waarom doet men niets met deze informatie? Waar is dat pv?

Houden die vragen u ook bezig. Karen?

<Karen>Ik ben wat dat betreft, moegestreden. Ik krijg er geen enkele voldoening van, het enige resultaat is dat mensen mij lastig vallen en soms als een stuk vuil behandelen.

<Paul> Veel dankbaarheid krijg je niet, dat is waar. Ik probeer de hogere waarde te zien, al ben ook ik moe. Anderzijds denk ik dat, eens het proces voorbij, mijn familie minder met mijn publieke persoon zal geassocieerd worden. Ik voel overigens dat er nog heel wat mensen achter mij staan, al stel ik vast dat bijvoorbeeld de steun aan de vzw fel is verminderd. Als daaraan een einde komt, moet ik stoppen. Ik zal mijn gezin heus niet in mijn keuze doen investeren. Daar trek ik de lijn.

<Karen> Mensen beseffen niet hoe diep dit verlies, deze afschuwelijk zaak in onze ziel staat gegrift. Onlangs zei mijn oma dat ze ertegenop ziet om naar het televisienieuws te kijken. Ze geeft de voorkeur aan het VTM-nieuws, maar in de openingstrailer van het programma zit een beeld van Dutroux. 'Elke avond word ik met dat monster, met het lijden van mijn kleinkind geconfronteerd', zegt oma. Wie dat niet zelf moet doorstaan, zal nooit weten wat dit betekent.

Dominique Trachet

Bron: Dag Allemaal 23/01/02